Wolontariat od lat stanowi ważny element życia społecznego, wspierając zarówno instytucje publiczne, jak i organizacje pozarządowe. Wolontariusze angażują się bez wynagrodzenia finansowego, często poświęcając swój czas, energię i umiejętności. Pojawia się jednak pytanie: czy wolontariusza należy nagradzać za pracę? Czy warto wprowadzać formy gratyfikacji, skoro idea wolontariatu opiera się na bezinteresowności? Współczesna praktyka zarządzania wolontariatem wskazuje, że odpowiedź nie jest jednoznaczna – a właściwe zrozumienie motywacji wolontariuszy ma kluczowe znaczenie.
Zasadniczo wolontariat nie zakłada wynagrodzenia materialnego. Wolontariusz działa dobrowolnie, kierując się chęcią pomocy, rozwoju osobistego, wartościami moralnymi lub potrzebą przynależności do grupy. Jednak brak wynagrodzenia nie oznacza braku potrzeb. Zachowanie motywacji wymaga odpowiedniego podejścia ze strony organizacji. W praktyce okazuje się, że system nagród – nawet symbolicznych – może znacząco wzmocnić zaangażowanie.
Warto rozróżnić dwa typy nagród: materialne i niematerialne. Nagrody materialne (np. drobne upominki, bilety na wydarzenia, vouchery) mogą być przydatne w określonych sytuacjach, np. jako forma podziękowania po zakończeniu projektu. Trzeba jednak uważać, aby nie zmieniły one charakteru relacji i nie stworzyły wrażenia „pracy za wynagrodzenie”. O wiele istotniejsze stają się nagrody niematerialne, które nie naruszają idei wolontariatu – takie jak listy pochwalne, dyplomy, certyfikaty, referencje, udział w szkoleniach lub możliwość rozwoju kompetencji.
Psychologowie zwracają uwagę, że człowiek potrzebuje uznania i poczucia sensu. Wolontariusz, który otrzymuje informację zwrotną, widzi efekty swojej pracy i czuje się potrzebny, jest bardziej skłonny do dalszej współpracy. Koordynator wolontariatu powinien zatem doceniać wkład pracy – zarówno indywidualny, jak i zespołowy. Uczestnictwo w spotkaniach integracyjnych, podziękowania w mediach społecznościowych czy możliwość udziału w ciekawych wydarzeniach to przykłady skutecznych motywatorów.
Nagradzanie wolontariuszy ma również znaczenie formalne. W niektórych krajach stosuje się tzw. „system punktowy”, dzięki któremu wolontariusze mogą uzyskać dokument potwierdzający doświadczenie zawodowe. W Polsce coraz częściej mówi się o wolontariacie jako formie edukacji pozaformalnej i budowania CV. Możliwość otrzymania referencji lub certyfikatu może być szczególnie cenna dla młodzieży oraz studentów.
Z drugiej strony należy zachować równowagę. Zbyt silne nastawienie na nagrody może prowadzić do utraty idei bezinteresowności i przekształcenia wolontariatu w formę pracy. Ważne jest, by nagrody nie były „zapłatą”, lecz wyrazem wdzięczności. Najskuteczniejsze są te, które wzmacniają motywację wewnętrzną i poczucie wspólnoty. Kluczową rolę ma tu strategia zarządzania wolontariatem oraz kultura organizacyjna.
Podsumowując, warto nagradzać wolontariuszy – ale mądrze i z umiarem. Nagroda nie powinna zastępować idei altruizmu, lecz wspierać poczucie docenienia i sensu działania. Wolontariusze, którzy czują się zauważeni i potrzebni, chętniej angażują się w długofalowe projekty, rozwijają swoje kompetencje i stają się ambasadorami organizacji. Odpowiednio przemyślany system motywacji – najlepiej z przewagą nagród symbolicznych i edukacyjnych – może więc znacząco zwiększyć skuteczność działań społecznych.
Literatura:
- Hustinx, L., & Lammertyn, F. (2003). Collective and Reflexive Styles of Volunteering. Voluntas.
- Cnaan, R. A., Handy, F., & Wadsworth, M. (2020). The Idea of Altruism in Volunteering. Springer.
- Skrzypczak, B. (2014). Wolontariat w teorii i praktyce. Warszawa: Scholar.
- Kowalska, A. (2021). „Motywacje wolontariuszy a rola nagród symbolicznych”. Trzeci Sektor, nr 52.
