Wolontariat jest istotnym elementem funkcjonowania współczesnego społeczeństwa obywatelskiego. Jego znaczenie widoczne jest również w obszarze sportu, gdzie zaangażowanie osób działających bez wynagrodzenia umożliwia organizację treningów, zawodów, turniejów oraz wielu innych przedsięwzięć sportowych.
Wolontariusze są obecni zarówno w sporcie profesjonalnym, jak i amatorskim, młodzieżowym czy lokalnym. Ich praca często pozostaje w cieniu sportowców i organizatorów, jednak bez niej wiele wydarzeń sportowych nie mogłoby się odbyć w takiej formie i skali. Wolontariat sportowy można rozpatrywać nie tylko jako bezinteresowną pomoc przy realizacji konkretnego wydarzenia. Jest on również formą aktywności społecznej, która może sprzyjać zdobywaniu doświadczenia, rozwijaniu kompetencji interpersonalnych i organizacyjnych, budowaniu relacji społecznych oraz wzmacnianiu poczucia przynależności do lokalnej społeczności. Badania dotyczące wolontariatu młodzieży w sporcie wskazują m. in. na możliwość rozwoju umiejętności, zwiększania zaangażowania społecznego oraz tworzenia więzi z innymi ludźmi.
Wolontariat sportowy można określić jako dobrowolne i nieodpłatne zaangażowanie osoby w działania związane ze sportem, podejmowane na rzecz organizacji, wydarzenia, klubu, zawodników, uczestników lub społeczności. Istotą takiej działalności jest dobrowolność – wolontariusz sam podejmuje decyzję o zaangażowaniu i wykonuje powierzone zadania bez oczekiwania bezpośredniego wynagrodzenia finansowego. Warto jednak podkreślić, że brak wynagrodzenia nie oznacza braku korzyści. Wolontariusz może uzyskać doświadczenie, kontakty społeczne, nowe umiejętności oraz satysfakcję wynikającą z uczestnictwa w ważnym przedsięwzięciu. W przypadku młodych osób wolontariat sportowy może być również sposobem na poznanie specyfiki pracy w organizacjach sportowych oraz rozwijanie kompetencji przydatnych w dalszej edukacji i karierze zawodowej.
Istotnym elementem wolontariatu sportowego jest także odpowiedzialność. Wolontariusz, mimo że nie jest pracownikiem otrzymującym wynagrodzenie, realizuje konkretne zadania i współtworzy wydarzenie lub działalność organizacji. Od jego zaangażowania może zależeć sprawny przebieg zawodów, właściwa obsługa uczestników czy zapewnienie odpowiednich warunków organizacyjnych.
Zakres obowiązków wolontariuszy sportowych jest bardzo szeroki. Zależy przede wszystkim od charakteru organizacji lub wydarzenia. Wolontariusze mogą pomagać między innymi przy:
- organizacji zawodów i turniejów,
- przygotowaniu obiektów sportowych,
- rejestracji i obsłudze uczestników,
- udzielaniu informacji zawodnikom i kibicom,
- obsłudze stref dla uczestników i publiczności,
- organizacji imprez sportowych dla dzieci i młodzieży,
- działaniach promocyjnych i komunikacyjnych,
- prowadzeniu zajęć lub wspieraniu trenerów – w zakresie odpowiednim do posiadanych kwalifikacji,
- działaniach administracyjnych klubów i stowarzyszeń sportowych,
- akcjach społecznych i charytatywnych związanych ze sportem.
W przypadku dużych imprez sportowych wolontariusze mogą tworzyć bardzo liczne zespoły odpowiedzialne za poszczególne obszary wydarzenia. Ich praca wymaga wtedy odpowiedniego przygotowania, koordynacji i komunikacji. Wolontariat staje się wówczas jednym z elementów profesjonalnego zarządzania wydarzeniem sportowym.
Wolontariusze są szczególnie ważni dla klubów, stowarzyszeń i organizacji działających na poziomie lokalnym. Organizacje te często dysponują ograniczonymi zasobami finansowymi i kadrowymi. Zaangażowanie społeczności pozwala im realizować większą liczbę przedsięwzięć oraz docierać do szerszego grona uczestników. Wolontariat może również wzmacniać więzi pomiędzy organizacją sportową a jej otoczeniem. Klub sportowy przestaje być wyłącznie miejscem treningu i rywalizacji, a staje się przestrzenią współpracy społecznej. Badania prowadzone w organizacjach sportowych wskazują, że działalność wolontariacka może przyczyniać się do powstawania zarówno więzi wewnątrz grupy, jak i relacji z szerszym środowiskiem społecznym. W literaturze opisuje się to m.in. za pomocą pojęcia kapitału społecznego. Jednym z najważniejszych aspektów wolontariatu sportowego jest jego znaczenie dla rozwoju osoby zaangażowanej. Wolontariusz może zdobywać kompetencje organizacyjne, komunikacyjne i społeczne. Praca w grupie wymaga współdziałania, odpowiedzialności, punktualności oraz umiejętności rozwiązywania problemów. Szczególne znaczenie może mieć to dla młodzieży. Badania Kay i Bradbury dotyczące programu Step into Sport wskazują, że uczestnictwo młodych ludzi w wolontariacie sportowym wiązało się z rozwojem osobistym i umiejętności oraz większą społeczną aktywnością. Autorzy zwracają także uwagę na rolę wolontariatu w tworzeniu społecznych więzi. Wolontariat może zatem pełnić funkcję edukacyjną. Młody człowiek ma możliwość uczenia się poprzez praktyczne działanie. Zamiast jedynie obserwować organizację wydarzenia sportowego, uczestniczy w jego przygotowaniu i realizacji. Może dzięki temu lepiej poznać swoje mocne strony, zainteresowania i predyspozycje. Jednym z istotnych pojęć wykorzystywanych do analizy wolontariatu sportowego jest kapitał społeczny. Odnosi się on między innymi do relacji, zaufania, wzajemności oraz sieci społecznych, które mogą ułatwiać współpracę między ludźmi. Sport stwarza szczególne warunki do tworzenia takich relacji, ponieważ łączy ludzi wokół wspólnych zainteresowań i celów. Wolontariusze współpracują ze sobą, poznają nowe osoby i uczestniczą w działaniach na rzecz wspólnej organizacji lub wydarzenia. Badania nad organizacjami sportowymi wskazują, że może w ten sposób powstawać zarówno kapitał społeczny oparty na więziach wewnątrz grupy, jak i kapitał wynikający z kontaktów z innymi organizacjami i grupami społecznymi. Podobne mechanizmy obserwowane są podczas wydarzeń sportowych. Badania Zhou i Kaplanidou wskazują, że uczestnictwo w wydarzeniach sportowych może sprzyjać budowaniu więzi społecznych oraz poczucia wspólnoty. Wolontariat sportowy ma również znaczenie dla społeczności lokalnych. Wspólna organizacja zawodów, turniejów czy wydarzeń rekreacyjnych może integrować mieszkańców i zachęcać ich do aktywnego uczestnictwa w życiu społecznym. Szczególne znaczenie ma to w przypadku małych miejscowości, gdzie klub lub stowarzyszenie sportowe może pełnić funkcję ważnego centrum aktywności społecznej. Jednocześnie nie należy zakładać, że każdy program wolontariatu automatycznie prowadzi do pozytywnych rezultatów społecznych. Efekty zależą między innymi od sposobu organizacji programu, dostępności uczestnictwa, rodzaju wykonywanych zadań oraz środowiska, w którym funkcjonują wolontariusze.
Filip Tomoń
